Instrumenten en methoden

Methode voor Contact(herstel)

Bemiddeling

Families proberen in eerkwesties vaak in eerste instantie door bemiddeling een vreedzame en bevredigende oplossing tot stand te brengen.
Wanneer politie en hulpverlening vroegtijdig zijn betrokken bij een eerzaak, zetten ook zij - indien mogelijk - bemiddeling in. Zij willen daarmee geweld of de escalatie van geweld voorkomen.

De partijen zijn: de echtgenoot, de ouders of familie aan de ene kant, de cliënt aan de andere kant.
Soms zoekt de politie of hulpverlening een bemiddelaar uit de kring van de familie, een oom, een vooraanstaand lid van de gemeenschap. Iemand die het gezag bij en het vertrouwen heeft van beide partijen. NB. Wees hiermee echter zeer voorzichtig! Het risico is dat de vuile was op straat komt te liggen, waardoor alsnog eerverlies plaats kan vinden.
Ter zake kundige politiemensen en hulpverleners hebben de voorkeur om op te treden als bemiddelaar. Het heeft vaak een voordeel om gezag en autoriteit in te kunnen zetten. De bemiddelaar dient hiervoor speciaal getraind te zijn, of over zeer veel ervaring te beschikken.
Bemiddeling is pas geslaagd als een oplossing is gevonden waar beide partijen mee kunnen instemmen.
In de praktijk betekent dit dat de eer ten overstaan van de gemeenschap gezuiverd moet zijn. Bijvoorbeeld een huwelijk om de schande van seks voor het huwelijk te bedekken.
Bemiddeling kan ook als uitkomst een "verstoting" hebben, waarbij de familie een vrouw of meisje ‘sociaal dood’ verklaart. Zij vertrekt naar een andere regio of land en mag geen contact zoeken met familie of bekenden. De familie laat haar dan in principe met rust. Soms heeft een vrouw dit als enige uitweg om aan verder geweld te ontkomen.

Bemiddeling bij een bezoekregeling

Na een scheiding moet er een bezoekregeling voor de kinderen worden afgesproken tussen de ouders. Om tot voor iedere partij zo goed mogelijke afspraken te komen, kan een bemiddelaar worden gezocht. Het is ook mogelijk dat anderen het overleg voeren namens de ouders. Het kan bijv. een broer zijn, maar ook een advocaat.

+ - Meer info over Bemiddeling:

1 - Voorwaarden/criteria om tot bemiddeling te kunnen overgaan:

Om tot bemiddeling te kunnen overgaan dient aan een aantal voorwaarden/criteria te worden voldaan:

De vrouw of het meisje moet zelf bemiddeling wensen en hieraan mee willen werken.
De uitkomsten van de vragen bij Contactherstel leveren een positief resultaat op:
1. Familie reageert rustig en redelijk op telefonisch contact, dreigt niet met geweld. Zij wekken de indruk tot overleg bereid te zijn.
2. De Risicoscreening en het eventuele LEC-advies leiden tot (gematigd) positieve inschatting van kansen op niet-gewelddadig contact (en bemiddeling).
3. Cliënt wil graag zelf terug naar de familie en is bereid om eventueel bepaalde concessies te doen.
4. Cliënt ziet geen mogelijkheid om in de nabijheid van haar familie te leven, ze wil het contact verbreken, en hoopt via bemiddeling tot verstoting te komen.
Het conflict tussen cliënt en familie valt in één van de vier categorieën waarvoor tactisch overleg of bemiddeling nog tot een vreedzame oplossing en de-escalatie van het geweld kan leiden (alle behalve categorie IV). Zie: Categorieën van conflicten inzake aan eer gerelateerd geweld
Het besluit tot een bepaalde vorm van eerherstel is bij voorkeur nog niet genomen door de familie. Anders wordt bemiddeling al weer lastiger.
De ouders, echtgenoot of familie staan positief tegenover bemiddeling.
Indien de indruk bestaat dat de macht of het gezag van en dreiging met maatregelen door de politie en/of BJZ effect sorteert.
BJZ is, bij een minderjarige, akkoord dat onder haar onder gezag bemiddeling plaatsvindt.
De opvanginstelling houdt de regie, blijft opvang en bescherming bieden aan cliënt.
Ketenpartners zijn erbij betrokken (politie, BJZ en/of Steunpunt HG of Meldpunt EG)
Er is een geschikte bemiddelaar die beide partijen accepteren als gezagspersoon.
Beide partijen stemmen in met de afspraken die tijdens de bemiddeling worden gemaakt, en ondertekenen deze.

2 - Wanneer wel en niet bemiddeling inzetten?

De eer van de familie is geschonden als de gemeenschap waaraan de vrouw of het meisje met haar familie verbonden is, roddelt over haar (vermeend) onkuis gedrag of houding. In dat geval voelt de familie zich gedwongen om (al dan niet met psychisch en lichamelijk geweld) de familie eer te herstellen.
In veel families geldt dat, zolang de gemeenschap nog niet weet van mogelijk ‘wangedrag’, de familie zal proberen te voorkomen dat dit bekend wordt. Ook dit kan gepaard gaan met geweld (bijv. opsluiting, gedwongen huwelijk, achterlating). Een vrouw of meisje zal eerst zelf proberen een overtreding van de groepsregels (seks buiten het huwelijk) toe te dekken (bijv. maagdenvlieshersteloperatie, abortus).
Er zijn ook voorbeelden van (Iraanse en Afghaanse) families die een eermoord plegen op de dochter, zonder dat hun gemeenschap op de hoogte is van het verlies van haar maagdelijkheid. Zij hadden er misschien nooit achter hoeven komen, maar de familie acht het feit alleen al als eerschending en neemt zelfstandig maatregelen (als er geen huwelijk mogelijk is). Dit kan snel in z’n werk gaan, waardoor bemiddeling vaak niet meer mogelijk is.

Let bij het inschatten van kansen op succesvolle bemiddeling ook op andere factoren. Een kans op vreedzame oplossing is ook afhankelijk van de mate van gebruik van geweld in de familie. Wanneer er al eerder een familielid is vermoord, of wanneer er sprake is van ernstige mishandeling, of er is sprake van een crimineel netwerk binnen de familie, dan lijken de kansen op een "vreedzame", "geweldloze" eerzuivering erg minimaal.

In deze zaken zet je geen stap zonder de politie.

Een speciale risicogroep vormen de meisjes en vrouwen met een verstandelijke beperking, zij zijn kwetsbaar voor grensoverschrijdend gedrag, omdat zij vaak niet goed de grenzen kennen van wat geoorloofd en ‘normaal’ is. Mannen kunnen makkelijk (seksueel) misbruik van hen maken, waarna zij gevaar lopen op eerschending en daarmee op eergeweld. Vaak neemt de gemeenschap en familie echter wel hun beperking in ogenschouw en lopen zij daardoor wellicht minder gevaar.

3 - Categorieën van conflicten inzake aan eer gerelateerd geweld

4 - Criteria voor de bemiddelaar

5 - Werkwijze bij bemiddeling

Elke bemiddelingssituatie verloopt weer anders. Het is maatwerk en specialistenwerk. Het moet stap voor stap, in fasen gebeuren, geleidelijk, zodat de familie bijv. kan wennen aan het idee van een echtscheiding, of om te laten zien dat het met de kinderen goed gaat ondanks het feit dat de ouders niet bij elkaar zijn. Bemiddeling bij getrouwde vrouwen lijkt nog zelden voor te komen, terugkeer naar de echtgenoot is in de meeste gevallen erg moeilijk.

Onderstaande stappen zijn gebaseerd op een voorbeeld van bemiddeling tussen een minderjarig meisje en haar ouders. Zij was gevlucht naar de vrouwenopvang vanwege voortdurende conflicten over haar houding en gedrag. Zij wilde meer bewegingsvrijheid, haar ouders konden daar niet mee instemmen.

Stappen:

De vrouwenopvang of BJZ leggen telefonisch contact met ouders, eerst om te melden dat ze veilig onderdak is.
In latere contacten geven ze uitleg over de eventuele (gedrags)problemen van hun dochter. Andersom krijgen de ouders de ruimte om hun ongerustheid en andere emoties te uiten, ook hun mogelijke angst voor eerschending door het gedrag van hun dochter.
De Opvang en BJZ betrekken de politie actief bij hun stappen.
De kansen voor een succesvolle bemiddeling worden ingeschat.
De medewerking van de ouders aan bemiddeling wordt gevraagd.
Voordat er uiteindelijk bemiddelingsgesprekken plaatsvinden tussen ouders en dochter, zijn er met het meisje zelf gesprekken gevoerd (meestal verblijven cliënten wel een paar maanden in opvang).
BJZ voert in die periode met de ouders apart gesprekken.
Vervolgens vindt een (aantal) driegesprek(ken) plaats tussen BJZ, ouders en dochter.
Daarna een gesprek met de politie en de opvang erbij, eventueel kunnen dan ook andere gezins- of familieleden deelnemen.
De politie maakt soms ook gebruik van de mogelijkheid om met de familie in het herkomstland te praten, bijvoorbeeld de opa, of een oudere broer van de vader.

Het is belangrijk dat de bemiddelaar en de betrokken instanties de juiste persoon aanspreken in het gezin. Het gezag van de vader (of de aanwezige grootvader of oom) in de familie dient hij of zij te erkennen.

Om een goede gespreksingang te kunnen krijgen dient hij of zij ook respect te betuigen voor diens verantwoordelijkheid voor de familie eer.
Tijdens het uiteindelijke bemiddelingsgesprek kan de politie als voorzitter optreden vanwege hun gezagspositie.
Zij geven uitleg aan de ouders over het Nederlandse beleid, strafrecht en aanpak bij opvoedingsproblemen en geweld tegen kinderen.
Ook krijgen ouders informatie over de mogelijkheden voor hulp en ondersteuning.
Vervolgens worden alle partijen aan het woord gelaten: hoe kijkt u naar de situatie en wat wilt u?

Eventueel verloopt het gesprek via een tolk. Deze moet echter wel betrouwbaar zijn voor de familie en cliënt. Dus nagaan bij beide partijen of zij de tolk wel/niet kennen. Ook vooraf referenties checken van de tolk. Eventueel alleen een telefonische tolk. De namen van cliënt en haar familie niet bekend maken bij de tolk, maar een schuilnaam gebruiken. Pharos heeft een Handleiding ivm inschakelen tolkencentra (www.pharos.nl.
Het hoofddoel van de bemiddeling is: het geweld moet stoppen. Daarnaast inzetten op bijvoorbeeld blijvende toezicht in het gezin, en terugkeer van het meisje naar school.
De wijkagent kan worden betrokken als hulp en vraagbaak voor gezin, BJZ voor de eventuele gedragsproblemen van de dochter.
Pas na toezegging dat alle onderling gemaakte afspraken door alle partijen worden nagekomen, kan de dochter terug. Afspraken komen op papier die alle partijen ondertekenen.

Bemiddeling wanneer de familie-eer al op het spel staat kan riskant zijn.
Schakel hier altijd de politie of een andere deskundige bij in!

Realiseer dat de familie er belang bij heeft dat een eerschending niet bekend wordt in de gemeenschap. Om tot overeenstemming tussen de familie en cliënt te komen moeten beide partijen vaak water bij de wijn doen. Bespreek vooraf goed met de vrouw of het meisje hoe ver zij daarin wil gaan.

De cliënt, haar wil en wensen, staan daarbij uiteraard altijd centraal en voorop.
Wees echter bewust van jouw eigen opvattingen en verwachtingen als mens, als hulpverlener, en waar deze mogelijk botsen met de beslissingen van cliënt. Die druisen soms in tegen eigen waarden en normen. Bijv. een gearrangeerd huwelijk accepteren met een onbekende of oudere man, zodat de ouders een zwangerschap accepteren. Of een ‘maagdenvlieshersteloperatie’ ondergaan, terwijl de mythe van het maagdenvlies in stand blijft. Bedenk hoe je haar toch kunt steunen in haar beslissingen?

Bespreek deze kwesties (in intervisie) met collega’s, je leidinggevende, je werkbegeleider.

6 - Eigen Kracht Conferentie

7 - Kansen en valkuilen

Bemiddeling biedt kansen op een positieve uitkomst voor een conflict. Het biedt echter ook vele valkuilen.

Enkele kansen

Bemiddeling heeft alleen kans van slagen als wordt samengewerkt met ketenpartners als politie (en bij minderjarigen ook BJZ) en eventueel met een expert.
Wees niet bang om het gezin of de familie te benaderen! Maar doe dit altijd in overleg en samenwerking met politie en doe dit met beleid. Bereid alle stappen goed voor.
Gebruik je autoriteit als vertegenwoordiger van een instantie, want dit werkt vaak positief.
Ouders schrikken soms van alle aandacht van instanties, maar kunnen het ook prettig vinden om hun zorgen over hun dochter te delen en hier steun bij te krijgen.
Families willen alles doen om te voorkomen dat de problemen escaleren, want zij zijn bang dat de omgeving erachter komt. Bovendien is men er in eerste aanleg niet op uit om hun vrouw of dochter geweld aan te doen. Ze vinden het minder erg dat de Nederlandse instanties op de hoogte zijn, hiervoor hoeft men niet de familie eer te bewaken. Dit geldt alleen naar de eigen gemeenschap.
Bemiddeling kan ook positief gebruikt worden naar de gemeenschap. De familie kan met opgeheven hoofd vertellen dat ze bij het eerprobleem bemiddeling kregen van de politie, en dat door de gemaakte afspraken de eerkwestie is aangepakt.
Het gezag van een autoriteit (politie) die zegt: "Geweld als oplossing van een eerschending mag nooit! Zo doen wij dat hier niet!" kan het gezicht van de familie in de gemeenschap redden. De familie wilde wel harde maatregelen treffen, maar mocht niet...

Enkele valkuilen

Voorzichtigheid bij bemiddeling is altijd geboden, vandaar dat deskundigen moeten worden ingezet. Een niet-zorgvuldig uitgevoerde bemiddeling kan juist tot escalatie van geweld leiden.
De familie kan sociaal wenselijke antwoorden geven om te bewerkstelligen dat hun vrouw of dochter weer terugkomt. Na thuiskomst kunnen zij echter weer overgaan tot (nog ernstiger) geweld, of haar eventueel ontvoeren of achterlaten in het land van herkomst. Misschien wordt ze gedwongen tot een huwelijk. Het kan dan voor politie en hulpverlening veel lastiger zijn om haar uit haar benarde situatie te bevrijden.
Een bemiddeling kan als uitkomst hebben de verstoting van de vrouw of dochter uit de familie. Soms is dit de enige manier voor haar om aan verder geweld te ontkomen. Wees echter voorzichtig met het aansturen op deze ‘oplossing’. Iemand die is verstoten moet zich voortaan verre houden van de familie. Zij mag geen enkel contact meer zoeken. Dit is voor veel vrouwen en meisjes een enorm zware opgave, wat kan leiden tot veel eenzaamheid en depressieve gevoelens. Vooral bij belangrijke emotionele gebeurtenissen in het leven is dit erg moeilijk. Bij het krijgen van een kind verlangen vrouwen naar hun moeder of zus. Op dergelijke momenten zoeken zij weer contact met de familie, met alle risico’s van dien. De dreiging voor eergeweld kan weer oplaaien. In een enkel geval wordt het contact na jaren toch weer op vreedzame wijze hersteld. Soms heelt tijd alle wonden. De misstap wordt niet meer zo zwaar aangerekend. De gemoederen zijn weer tot rust gekomen.

Met verstand van zaken

Inleiding (doc)
Gevecht voor een vrij en eervol leven (doc)
Strijd om tijd (doc)
Beschermingsarrangement (doc)