In korte tijd moet je veel relevante informatie boven krijgen. Belangrijke vraag is: speelt hier mogelijk haar zedelijke eer als motief voor geweld en dreiging? Er zijn enkele screeningsvragen die je altijd moet stellen op mogelijk eergerelateerd geweld.
Vragen hiernaar moet je zeer zorgvuldig stellen, zonder een directe verwijzing naar een mogelijke eer(schending) van cliënt, omdat dit als een belediging kan worden opgevat. Zie ook Toelichting Stap 2. Risicotaxatie Eergerelateerd Geweld

Stel zoveel mogelijk feitelijke vragen, als bijvoorbeeld over:

De familie

• Waar komt je familie/schoonfamilie oorspronkelijk vandaan? (indien niet bekend: naar welke moskee en/of koffiehuis gaan zij?)
• Wat is de rol van jouw familie en/of schoonfamilie in jouw leven?
• Is jouw man familie van je (neef bijv.?)
• Wie heeft het meest te zeggen in de familie, wie is de baas
• Woont deze persoon ook in Nederland

De bedreigingen

• Wie bedreigt of bedreigen jou?
• Waarmee wordt concreet gedreigd?
• Wie kunnen volgens jou de (doods-)bedreigingen uitvoeren?
• Hoe acuut is de dreiging?

Het geweld

• Wordt er in de familie geweld gepleegd? Zo ja,ook tegen jou?
• Wie pleegt of plegen geweld tegen jou?
• Welk geweld gebruikten zij tot nu toe?
• Werden hierbij wapens gebruikt?
• Zijn er wapens in bezit van (ex) man of de (schoon)familie?

De motieven

• Wat is hun motief voor de dreiging of het geweld?
• Hoe denken zij over de familie, de gemeenschap
• Hoe denken zij over familie eer?
• Is er eerder eergeweld gepleegd in de familie? Of hiermee gedreigd? Wat was toen de aanleiding (voor zover je weet)?

Gevolgen hulp vragen

• Hoe reageerde jouw familie tot nu toe op de problemen?
• Wat vinden zij ervan dat je hier je problemen vertelt?
• Hoe zullen zij (en/of je man) reageren als je weggaat?
• Is het de meest veilige keus om nu weg te vluchten?
• Of is het verstandiger om nog thuis te blijven en een (voorlopige) andere oplossing te zoeken?

Steun

• Wie zijn op de hoogte van jouw problemen?
• Van wie krijg je steun?
• Wie zou je kunnen helpen? Welke persoon heeft daarvoor gezag in je familie?

Herkennen van signalen en risicofactoren op eergeweld is van belang voor een juiste inschatting van het gevaar en het nemen van de juiste veiligheidsmaatregelen.

Enkele signalen
Hieronder enkele signalen die – in combinatie - mogelijk kunnen duiden op het voorkomen van eergerelateerd geweld. Kunnen duiden, het hoeft dus niet zo te zijn!

Houding van cliënt

• cliënt is extreem angstig, achterdochtig. Durft bijna niets te vertellen. Is heel schrikachtig.
• Durft nauwelijks te vertellen wat er aan de hand is, schaamt zich en voelt zich extreem schuldig naar haar familie. Zegt dat ze het eigenlijk niet mag vertellen.
• Vraagt voortdurend of je het absoluut niet wilt doorvertellen!
• Soms is ze verward kan geen coherent verhaal vertellen over wat er is gebeurd.
• Soms is ze in zichzelf gekeerd en apathisch, kan geen beslissingen nemen.
• Fatalistische houding: zegt misschien iets als: ach, ik moet mijn lot dragen.

Informatie van cliënt over de dreiging

• cliënt meldt dat meerdere familieleden (naast haar eventuele man) haar bedreigen.
• Dat ze absoluut geen vrijheid heeft om te gaan en te staan waar ze wil.
• Dat de (schoon-)familie (en/of haar man) dreigen haar te vermoorden als zij weg gaat. Of als zij met anderen over de situatie praat.
• Dat ze dreigen haar uit te huwelijken,
• Dat ze dreigen met ontvoering naar of achterlating in herkomstland.

Actuele situatie:

Eerschending

• veel mensen in de gemeenschap zijn op de hoogte van de problemen
• er wordt over cliënt geroddeld
• cliënt heeft buiten een huwelijk seks gehad en dat is bekend geworden
• cliënt is ongehuwd zwanger
• cliënt weigert een gearrangeerd huwelijk
• cliënt heeft een lesbische relatie
• cliënt heeft met hulpverlener of politie over de problemen gesproken
• cliënt is van huis gevlucht
• bedreigingen door zowel eventuele partner als de familie en soms ook gemeenschap
• actief zoekende partner én familie

Eerder geweld

• ervaringen met (dreigen met) EG in de familie
• eerder geweld door partner/familie
• lage status man(nen) na emigratie of vlucht naar Nederland door werkloosheid, lagere functie, ...
• wapenbezit in de familie

Risicofactoren vanuit de achtergrond van cliënt

Afkomstig uit een cultuur waarin familie eer voorop staat:

• (Een van de) ouders is afkomstig uit een land/regio met een cultuur waarin familie eer van groot belang is.
• Het individu is ondergeschikt aan de familie en de gemeenschap.
• Grote onderlinge afhankelijkheid in sociaal en financieel opzicht in de familie en gemeenschap. Men behoort elkaar te helpen.
• De omgangsvormen zijn gebaseerd op onderling respect en eer. De gemeenschap heeft strenge ongeschreven regels over hoe mannen en vrouwen met elkaar dienen om te gaan. Er is veel sociale controle en roddel.
• Bij vrouwen en meisjes zijn de kuisheidsregels belangrijk, haar seksuele en reproductieve mogelijkheden zijn streng gereguleerd.
• Haar kuisheid in houding en feitelijk gedrag (geen seks voor/buiten het huwelijk) is gekoppeld aan de eer van haar man en familie.
• De mannen zijn verantwoordelijk voor de bewaking van de familie eer.
• Vrouwen en meisjes worden sterk afgeschermd en gecontroleerd om hun kuisheid te bewaken, en om te voorkomen dat men over haar roddelt.
• Alleen al een roddel over een (vermeende) misstap kan leiden tot een eerschending.
• Zijn de kuisheidsregels overtreden, dan doet de familie er alles aan om te voorkomen dat de gemeenschap hier achter komt. Zolang die niets weet, is er nog geen sprake van schending van de eer. Men heeft nog een goede reputatie.
• Verliest een familie zijn eer, dan wordt men door de gemeenschap ‘sociaal dood’ verklaard. Men wordt geïsoleerd en genegeerd en kan niet meer terugvallen op gemeenschapssteun, totdat de familie de eer weer ‘zuivert’ of herstelt.
• Een ‘eerzuivering’ moet in principe door mannelijke familieleden worden uitgevoerd. In het uiterste en ergste geval in de vorm van ‘eermoord: ‘eerwraak’.

Genderaspect: sterke scheiding van rollen

• Sterke hiërarchische verhoudingen, met mannen boven aan de ladder. Vaak speelt hoe ouder hij is des te belangrijker.
• De vrouw heeft een ondergeschikte positie naar de man. Mannen hebben meer macht dan vrouwen in de gemeenschap, in de familie spelen vrouwen ook een belangrijke rol. Ouderen hebben meer aanzien dan jongeren.
• Vrouwen en meisjes moeten zich aan meer sterke gedragsregels houden dan de andere sekse waar het gaat om kuisheid en seksuele eer.
• Mannen en jongens hebben meer seksuele bewegingsvrijheid, maar (zeker passieve) homoseksualiteit wordt niet getolereerd.
• De gehuwde vrouw woont met haar man bij haar schoonouders in. Zij staat laag in de hiërarchie, met het baren van kinderen (m.n. zoons!) verbetert haar positie.
• Er is sprake van een gearrangeerd, wellicht gedwongen huwelijk.
• Man en vrouw zijn elkaars (achter)neef en (achter)nicht.
• Leefwerelden van de seksen erg gescheiden, mannen verkeren veelal buitenshuis, de vrouwen hebben het huis als domein.
• De man is verantwoordelijk voor het inkomen. Vrouwen zijn verantwoordelijk voor het huis en de opvoeding van de kinderen.
• Mannen en jongens moeten de kuisheid en seksuele eer van hun vrouwelijke familieleden bewaken, corrigeren en bij eventuele schending de eer herstellen.

Integratieaspect: deelname aan Nederlandse samenleving beperkt

• Familie/gezin leeft geïsoleerd van de Nederlandse samenleving, is niet goed geïntegreerd via werk en/of opleiding.
• Mannen hebben vaak geen of laaggeschoold werk.
• Voor vrouwen wordt opleiding en werk buitenshuis minder belangrijk gevonden dan hun rol als echtgenote en moeder.
• De leden van de (eerste) generatie spreekt niet of nauwelijks Nederlands.
• Mensen met hun oorsprong in dezelfde streek leven dicht bij elkaar in een hechte gemeenschap. Onderlinge sociale en economische saamhorigheid en afhankelijkheid is groot.
• Er is sprake van een importbruid of importbruidegom, een gearrangeerd huwelijk vanwege familiebezit, geld of een verblijfsvergunning.
• Het meisje of de vrouw emancipeert en ontwikkelt zich; de mannen van de familie kunnen niet mee in haar tempo en beschouwen dit als een bedreiging van de familie eer.

Eergerelateerd geweld lijkt vaak huiselijk geweld te zijn: slaan, schoppen, schelden, dwang, vernedering, opsluiten, isoleren, vermoorden, … Huiselijk en eergerelateerd geweld zijn beide vormen van ‘geweld in afhankelijkheidsrelaties’. Vaak zijn vrouwen en meisjes het slachtoffer, vaak mannen de pleger van het geweld. Veel jongeren, vooral meisjes, zijn het slachtoffer omdat er niet zelden een generatieprobleem speelt: hoeveel vrijheid krijgt zij om haar eigen leven en partnerkeuze vorm te geven?

Er zijn echter enkele duidelijke verschillen met huiselijk geweld:

• Belangrijkste onderscheid is het motief: bij eergerelateerd geweld ligt dit uitsluitend in het voorkomen van eerschending of het herstellen van deze eer.
• Bij huiselijk geweld ligt de oorzaak eerder in de persoonlijke geschiedenis en het karakter van de pleger en (bij volwassenen) het slachtoffer. Bij eergeweld zijn de strenge groepsnormen over wat geoorloofd gedrag is de belangrijkste factor.
• Bij partnergeweld speelt vaak de persoonlijke trots van één man een rol, bij eergeweld de eer van de hele familie.
• Huiselijk geweld is een wereldwijd fenomeen, eergerelateerd geweld komt in bepaalde culturen voor.
• Huiselijk geweld wordt (zeker als het extreem is) afgekeurd door omstanders. Eergeweld wordt dikwijls geïnitieerd, zelfs aangemoedigd door de familie en hieraan zelfs deelgenomen.
• De zoekacties worden ook niet door alleen de man uitgevoerd, maar door de hele familie.
• Vaak is dus sprake van medeplegers.
• Voor een slachtoffer van eergeweld betekent dit dat ze in haar familie en gemeenschap niet of nauwelijks op steun kan rekenen. Haar sociale isolement is veel groter dan voor slachtoffers van huiselijk geweld.
• De intrinsieke motivatie voor het plegen van eergeweld is groot, het belang van herstel van de familie eer staat voorop.
• Dader voelt nauwelijks persoonlijke verantwoordelijkheid voor zijn daad, omdat het meestal een familiebeslissing is.
• De dader beschouwt het als een ‘noodlot’ dat hij dit moet uitvoeren. Het is niet, als hij huiselijk geweld, een jarenlang durende, steeds toenemende escalatie van geweld.
• Eergerelateerd geweld kan een eenmalige geweldsexplosie kan: vrouw wordt ineens vermoord, daarvoor misschien nooit geslagen.
• Dit geweld gebeurt vaak weloverwogen en gepland.
• De dader wordt soms gedwongen tot het uitvoeren van eergeweld, als hij dit weigert kan de familie ook gewelddadig tegen hem worden.
• Bij huiselijk geweld kan (relatie-)therapie soms helpen om het geweld te stoppen en de relatie voort te zetten. Bij eergeweld is traditionele therapie nauwelijks effectief.
• Huiselijk geweld kan stoppen na een scheiding, soms pas nadat de ex-man een nieuwe vriendin vindt. (Dreiging met) eergerelateerd geweld kan jaren voortduren en het geweld kan ineens weer oplaaien.